عیوب انکساری چشم چیست؟

عیوب انکساری (Refractive Errors) از شایع‌ترین علت‌های کاهش بینایی در کودکان و بزرگسالان هستند. حدود ۲۰ درصد کودکان درجاتی از عیب انکساری دارند و در بسیاری از خانواده‌ها این مشکل به صورت ارثی دیده می‌شود. وقتی چشم نتواند تصویر اجسام را دقیقاً روی شبکیه متمرکز کند، دید تار می‌شود و عیب انکساری به وجود می‌آید.

سه نوع اصلی عیب انکساری عبارت‌اند از:

• نزدیک‌بینی (میوپی)

• دوربینی (هایپروپی)

• آستیگماتیسم

معمولاً با عینک یا لنز تماسی می‌توان این مشکلات را به‌خوبی اصلاح کرد.

چرا عیوب انکساری به وجود می‌آیند؟

چند دسته عامل در به‌وجودآمدن عیوب انکساری نقش دارند:

۱. ژنتیک (ارث)
در بعضی خانواده‌ها چند نفر دچار عیوب انکساری هستند. الگوهای وراثتی مختلفی دیده می‌شود؛ از نوع غالب (انتقال ژن از یکی از والدین) تا مغلوب و چندعاملی؛ یعنی ترکیبی از ژن‌ها و عوامل محیطی.

۲. بیماری‌ها و سندرم‌ها
برخی اختلالات ژنتیکی مانند سندرم مارفان و سندرم داون احتمال بروز عیوب انکساری را بالا می‌برند و این افراد بیشتر نیاز به معاینه منظم چشم دارند.

۳. ساختار چشم
طول کره‌ی چشم، قدرت عدسی و قرنیه و شکل قرنیه، همگی روی نحوه‌ی تمرکز نور تأثیر می‌گذارند. هر تغییری در این قسمت‌ها می‌تواند باعث شود چشم نتواند تصویر را درست روی شبکیه تنظیم کند.

آستیگماتیسم

در آستیگماتیسم، انحنای قرنیه یا عدسی یکنواخت نیست. به همین دلیل پرتوهای نور به‌جای یک نقطه، در دو نقطه‌ی متفاوت روی شبکیه جمع می‌شوند و نتیجه این می‌شود که اشیای دور و نزدیک می‌توانند تار یا کشیده دیده شوند.

علائم شایع آستیگماتیسم

• تاری دید در دور یا نزدیک

• سردرد و خستگی چشم، به‌خصوص بعد از مطالعه یا کار با کامپیوتر

• چشم‌تنگ کردن برای واضح‌تر دیدن اشیا

آستیگماتیسم ممکن است از دوران کودکی شروع شود یا در بزرگسالی ظاهر شود و گاهی در کنار نزدیک‌بینی یا دوربینی دیده می‌شود. در صورت نیاز به اصلاح، اغلب عینک دید واضح‌تر و پایدار‌تری نسبت به لنز تماسی ایجاد می‌کند، هرچند بسیاری از افراد با لنز تماسی هم راحت هستند.

دوربینی (هایپروپی)

در دوربینی، چشم قدرت کافی برای تمرکز نور روی شبکیه را ندارد و تصویر اجسام دور عملاً در پشت شبکیه تشکیل می‌شود. معمولاً دو عامل در این وضعیت نقش دارند:

• کره‌ی چشم کوتاه‌تر از حد طبیعی است.

• قدرت عدسی و قرنیه برای تمرکز نور کافی نیست.

نتیجه‌ی دوربینی چیست؟

• اشیای نزدیک خارج از فوکوس و تار دیده می‌شوند.

• فرد ممکن است دچار سردرد، فشار چشم، سوزش و خستگی شود، مخصوصاً بعد از کارهای طولانیِ نزدیک مثل مطالعه.

علائم دوربینی در کودکان

کودکی که دوربین است معمولاً این رفتارها را نشان می‌دهد:

• چپ کردن چشم‌ها هنگام نگاه‌کردن به اجسام نزدیک

• مالیدن زیاد چشم‌ها

• بی‌علاقگی به خواندن و کارهای نزدیک

• مشکل در تمرکز روی نوشته‌ها و تکالیف مدرسه

استفاده از عینک یا لنز تماسی، قدرت تمرکز چشم را تنظیم می‌کند و تصویر دوباره روی شبکیه می‌افتد؛ درنتیجه دید نزدیک بهتر می‌شود و کودک راحت‌تر درس می‌خواند.

نزدیک‌بینی (میوپی)

در نزدیک‌بینی، چشم برعکس دوربینی عمل می‌کند؛ تصویر اجسام دور جلوی شبکیه تشکیل می‌شود. دو عامل اصلی در این مشکل دخیل‌اند:

• کره‌ی چشم بلندتر از حد طبیعی است.

• عدسی و قرنیه قدرت انکساری بیش از حد دارند.

علائم نزدیک‌بینی

• اشیای دور مثل تابلو، تخته‌ی مدرسه و پلاک ماشین تار دیده می‌شوند.

• کودک برای دیدن دور، نزدیک تلویزیون یا مانیتور می‌نشیند یا چشم‌هایش را تنگ می‌کند.

• سردرد و خستگی چشم، به‌خصوص بعد از نگاه طولانی به دور، شایع است.

نزدیک‌بینی شایع‌ترین عیب انکساری در کودکان به حساب می‌آید و معمولاً با عینک یا لنز تماسی به‌خوبی اصلاح می‌شود.

نکته‌ی مهم برای والدین

مشاهده‌ی برخی رفتارها می‌تواند زنگ خطری برای والدین باشد. اگر در فرزندتان یکی از موارد زیر را دیدید، بهتر است برای معاینه‌ی کامل چشم اقدام کنید:

• نشستن خیلی نزدیک به تلویزیون یا تبلت

• تنگ کردن چشم‌ها برای دیدن دور یا نزدیک

• سردردهای مکرر بعد از درس‌خواندن یا کارهای نزدیک

• مالیدن زیاد چشم‌ها یا چپ کردن چشم‌ها

• شکایت از تاری دید در دور یا نزدیک

معاینه‌ی منظم چشم در دوران کودکی کمک می‌کند عیوب انکساری زود تشخیص داده شوند و از افت تحصیلی، خستگی چشمی و مشکلات بعدی جلوگیری شود.

توجه: مطالب این صفحه فقط جنبه‌ی آموزشی دارند و جایگزین معاینه و تشخیص پزشک نیستند. در صورت وجود هرگونه مشکل بینایی، حتماً با چشم‌پزشک یا اپتومتریست مشورت کنید.